Balakəndə səhiyyə sahəsində diqqətçəkən və cavablandırılması cəmiyyət üçün vacib olan suallar yaranıb.

Söhbət “AyMed” özəl klinikasının rəhbəri Elşən Kərimovdan gedir. "Mediatvaz.com"-a daxil olan daha bir mühüm məlumata görə, onun adı uzun müddətdir Balakən Rayon Mərkəzi Xəstəxanasında “yarımştat həkim” kimi rəsmiləşdirilib və həmin əmək münasibətləri çərçivəsində dövlət büdcəsindən əməkhaqqı aldığı bildirilir. Burada əsas sual çox sadədir: Əgər bir şəxs dövlət tibb müəssisəsində rəsmən əməkdaşdırsa, onun faktiki işə davamiyyəti necə təmin və qeydə alınır? Daha açıq desək: dövlət xəstəxanasında əmək müqaviləsi və əməkhaqqı olan həkim iş vaxtında özəl klinikasında fəaliyyət göstərirsə, həmin vəziyyətə kim nəzarət edir? 

Bu, artıq sadəcə bir şəxsin iş qrafiki məsələsi deyil. Burada dövlət vəsaitinin səmərəli istifadəsi, əmək intizamı, tibbi xidmətin təşkili və vətəndaşların hüquqları ilə bağlı bir sıra suallar meydana çıxır.

Əvvəlcə hüquqi məsələyə aydınlıq gətirək. “Yarımştat” ifadəsi heç də “dövlət müəssisəsinə getməmək, amma maaş almaq” mənasını vermir. Əmək münasibətlərində işçinin vəzifəsi, əmək funksiyası, iş və istirahət vaxtı, əməkhaqqı və digər mühüm şərtlər rəsmiləşdirilməlidir. Əmək müqaviləsinin əsas şərtləri arasında işçinin əmək funksiyası, iş və istirahət vaxtı və əməkhaqqı da göstərilir. Deməli, burada araşdırılmalı məsələ “yarımştat” sözünün özü deyil. Məsələ budur ki, həmin əmək münasibəti faktiki olaraq necə həyata keçirilir? Həkimin Balakən Rayon Mərkəzi Xəstəxanasında hansı günlərdə, hansı saatlarda işləməli olduğu müəyyən edilibmi? Həmin günlərdə işə davamiyyəti elektron sistemdə və ya digər rəsmi uçot vasitələri ilə qeydə alınıbmı? Əməkhaqqı hansı faktiki əmək fəaliyyətinə görə hesablanıb? Əgər həkim həmin saatlarda başqa yerdə — xüsusilə də özünün rəhbərlik etdiyi özəl tibb müəssisəsində — xəstə qəbul edibsə, dövlət xəstəxanasındakı əmək funksiyasını necə yerinə yetirib?

Bunlar cavabı yalnız sənədlərdə və faktiki yoxlamada müəyyən edilə biləcək suallardır.

Əgər iddia olunan məlumatlar təsdiqini taparsa, məsələ daha ciddi müstəviyə keçir.Çünki söhbət dövlət hesabına maliyyələşən əməkhaqqından gedir. Dövlət müəssisəsində əməkdaşın adı rəsmən ştatda saxlanılır, ona əməkhaqqı hesablanır, lakin həmin şəxs faktiki olaraq iş yerində olmursa, burada ilk növbədə əmək uçotu və davamiyyət sənədləri yoxlanılmalıdır. Əgər davamiyyət sənədlərində işçinin işdə olduğu göstərilib, halbuki həmin vaxt o, başqa müəssisədə fəaliyyət göstərib, bu zaman həmin sənədlərin kim tərəfindən və hansı əsasla rəsmiləşdirilməsi ayrıca araşdırma predmetidir.

Burada məsuliyyətin yalnız bir şəxsin üzərinə qoyulması da doğru olmaz. Əgər belə hal həqiqətən mövcuddursa, onda sual yaranır: davamiyyətə kim nəzarət edib, əməkhaqqı hesablamasını kim təsdiqləyib, rəhbərlik hansı məlumatlara əsaslanıb və bütün bunlar neçə müddətdir davam edir?

İkinci ciddi iddia isə xəstələrin dövlət tibb müəssisəsindən “AyMed” klinikasına yönləndirilməsi ilə bağlıdır. Bildirilir ki, Elşən Kərimovun Balakən səhiyyə sistemindəki "əlaqələri" hesabına bəzi xəstələr, xüsusilə ultrasəs müayinəsi — UZİ üçün onun rəhbərlik etdiyi özəl klinikaya istiqamətləndirilir. Bu iddia da mütləq sənədlərlə və real xəstə müraciətləri ilə yoxlanmalıdır. Çünki burada söhbət yalnız “həkim özəl klinikada da işləyir” məsələsindən getmir. Əgər dövlət tibb müəssisəsinə müraciət edən xəstə tibbi xidmət almaq əvəzinə sistemli şəkildə konkret özəl klinikaya yönləndirilirsə, bunun hansı əsasla baş verdiyi aydınlaşdırılmalıdır. Xəstəyə alternativlər təqdim edilirmi? Dövlət müəssisəsində həmin müayinənin aparılması mümkündürmü? Xəstəyə “mütləq bu klinikaya get” məzmununda yönləndirmə edilirmi? Bu yönləndirmələrdən hər hansı kommersiya marağı yaranırmı? Əgər yaranırsa, həmin marağın dövlət tibb müəssisəsində tutulan vəzifə ilə əlaqəsi varmı? Bütün bunların cavabı rəsmi araşdırma tələb edir.

Burada TƏBİB-in də mövqeyi prinsipial əhəmiyyət daşıyır.TƏBİB öz rəsmi resursunda insan kapitalı və kadr siyasətində şəffaflıq və effektivliyə xüsusi əhəmiyyət verdiyini bildirir. Elə isə Balakənlə bağlı ortaya çıxan bu suallar da cavabsız qalmamalıdır.

TƏBİB-dən soruşuruq:

Elşən Kərimov hazırda Balakən Rayon Mərkəzi Xəstəxanasında hansı əsasla və hansı iş rejimində çalışır? Onun əmək müqaviləsində iş vaxtı necə müəyyənləşdirilib? Son illər üzrə işə davamiyyəti necə rəsmiləşdirilib? Əməkhaqqı hansı əsasla hesablanıb? Onun dövlət xəstəxanasında işləməli olduğu saatlarda “AyMed” klinikasında fəaliyyət göstərib-göstərmədiyi araşdırılıbmı? Dövlət xəstəxanasına müraciət edən xəstələrin “AyMed”ə yönləndirilməsi barədə şikayətlər və ya məlumatlar daxil olubmu? Əgər olubsa, hansı tədbirlər görülüb?

Bu məsələdə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinin də mövqeyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Çünki həmin Xidmətin rəsmi səlahiyyətləri arasında əmək qanunvericiliyinə əməl olunmasına dövlət nəzarəti, əməkhaqqı, iş vaxtı və iş davamiyyəti məsələlərinin yoxlanılması, pozuntu müəyyən edilərsə təqsirkar şəxslərin qanunvericiliyə uyğun məsuliyyətə cəlb edilməsi üçün tədbirlər görülməsi nəzərdə tutulur.

O halda sualımız konkretdir:

Balakən səhiyyəsində belə bir əmək münasibətinin olub-olmadığını yoxlamaq çətinmi?

Əmək müqaviləsinə baxmaq mümkündür.İş qrafikinə baxmaq mümkündür. Davamiyyət məlumatlarını yoxlamaq mümkündür. Əməkhaqqı ödənişlərini araşdırmaq mümkündür. Həmin tarixlərdə “AyMed” klinikasında aparılmış qəbul və müayinələrin sənədlərini müqayisə etmək mümkündür. Yəni məsələni aydınlaşdırmaq üçün fövqəladə imkanlara ehtiyac yoxdur. Sadəcə, iradə və obyektiv yoxlama lazımdır.

Bir şəxsin özəl biznesi ilə dövlət vəzifəsi arasında sərhəd haradadır?!

Burada başqa mühüm məsələ də var.Özəl klinikaya rəhbərlik etmək və eyni zamanda dövlət tibb müəssisəsində həkim kimi çalışmaq öz-özlüyündə avtomatik olaraq qanunsuzluq demək deyil. Əsas məsələ iş vaxtının, əmək müqaviləsinin, daxili qaydaların və digər hüquqi tələblərin pozulub-pozulmamasıdır. Amma əgər dövlət xəstəxanasındakı vəzifə şəxsi biznesin inkişafı üçün istifadə edilirsə, xəstələr dövlət müəssisəsindən həmin biznesə yönləndirilirsə və üstəlik dövlət hesabına əməkhaqqı alınmasına baxmayaraq əmək funksiyası faktiki icra edilmirsə, bu artıq sadə “iş qrafiki” məsələsi kimi təqdim edilə bilməz. Belə iddialar təsdiqlənərsə, hüquqi qiymət verilməsi üçün səlahiyyətli qurumların araşdırması zəruridir. Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsi də cinayət məsuliyyətinin yalnız Məcəllədə nəzərdə tutulan cinayət tərkibinin bütün əlamətləri mövcud olduqda yarandığını müəyyən edir.  Ona görə də biz bu yazı ilə heç kimi məhkəməsiz “cinayətkar” elan etmirik. Əksinə, aidiyyəti qurumları faktları yoxlamağa çağırırıq.

İndi top TƏBİB-in, Balakən Rayon Mərkəzi Xəstəxanasının rəhbərliyinin, Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinin və zərurət yaranarsa digər səlahiyyətli qurumların meydanındadır. Çünki bu yazının cavabı çox sadə sənədlərdə gizlənə bilər. Elşən Kərimovun əmək müqaviləsi. İş qrafiki. Davamiyyət cədvəlləri.Əməkhaqqı ödənişləri.Xəstə qəbulunun statistikası. "AyMed”də həmin tarixlər üzrə qəbul və UZİ müayinələrinin uçotu.Dövlət xəstəxanasından özəl klinikaya göndərişlərin olub-olmaması. Bütün bunlar üz-üzə qoyulduqda həqiqət özü danışacaq. Əgər iddialar əsassızdırsa, qoy bu sənədlər ortaya qoyulsun və məsələ birdəfəlik bağlansın.Yaxud da iddialar təsdiqlənirsə, onda dövlət qurumlarının “bizim xəbərimiz olmayıb” deməsi artıq yetərli cavab olmayacaq.Çünki dövlət müəssisəsində çalışan şəxsin işə davamiyyəti, ona ödənilən dövlət vəsaiti və xəstələrin yönləndirilməsi məsələləri ictimai maraq daşıyan mövzulardır.

Bu yazının məqsədi kiminsə şəxsi biznesinə mane olmaq deyil. Məqsəd dövlət xəstəxanasının dövlət müəssisəsi kimi fəaliyyət göstərib-göstərmədiyini soruşmaqdır. Əgər bir həkim həm dövlət xəstəxanasında rəsmən çalışır, həm də özəl klinikaya rəhbərlik edirsə, bunun hüquqi və faktiki çərçivəsi şəffaf olmalıdır. Həkim dövlət büdcəsindən əməkhaqqı alırsa, həmin əməkhaqqının qarşılığında mütləq əmək funksiyasını yerinə yetirməlidir. Xüsusilə xəstələr dövlət müəssisəsindən özəl klinikaya yönləndirilirsə, bunun tibbi və hüquqi əsası izah edilməlidir. Əgər bütün bunlar həqiqət deyilsə, ən sadə yol var: sənədləri təqdim etmək və suallara cavab vermək.

Amma həqiqətən də dövlət xəstəxanasında “adı olan”, iş yerində isə “olmayan”, eyni vaxtda özəl klinikada xəstə qəbul edən bir həkim modeli mövcuddursa, onda artıq məsələ bir şəxsin davranışından çox-çox kənara çıxır. Bu zaman əsas sual Elşən Kərimovun nə etdiyi deyil. Əsas sual budur:

Bütün bunlara kim və nə qədər müddətdir göz yumur?

Və ən nəhayət daha vacib sual:

Dövlət orqanlarının səhiyyə sistemində bu cür hallara nə vaxt real, sənədli və nəticəli nəzarəti olacaq?

"Mediatvaz.com"